Imagine, że John Lennon nie był ateistą i odrzucał ewolucję

John Lennon (1940-1980) wyrzucał ewolucję Darwina na śmietnik

Mało kto, jak John Lennon, członek grupy The Beatles, jest utożsamiany tak jednoznacznie z zachodnim ruchem lewicowym lat siedemdziesiątych wyrosłym na gruncie hipisowskiego buntu i sprzeciwu wobec wojny w Wietnamie.

W dużej mierze to zasługa jednego z jego największych przebojów, piosenki Imagine z 1971 roku, która stała się swego rodzaju manifestem antykapitalistycznym i antyreligijnym. Utwór roztacza wizję stworzonej przez ludzi utopii, gdzie nie ma własności, nie ma granic i nie ma religii, a ludzie żyją w braterstwie i dzielą się wszystkim z wszystkimi. Piosenka jest nawet uznawana za swego rodzaju hymn wszelkich humanistów i ateistów, a Lennon za ich swoistego proroka.

Każdy utwór mówi coś o autorze. Ale z pewnością nie wszystko. Czy John Lennon uważał się za ateistę i przeciwnika religii? Czy Imagine było jego wyznaniem wiary?

W roku 1980 po pięciu latach unikania życia publicznego John Lennon znów zaczął rozmawiać z dziennikarzami i dzielić się swoimi przemyśleniami na temat życia i świata. To był inny Lennon, mądrzejszy, dojrzalszy i bardziej szczery wobec siebie. Na pewno ktoś daleki od ikony kontrkultury śpiewającej ciągle utopijny song.

Co naprawdę myślał? Co wyznał krótko przed tragiczną śmiercią?

W trzydziestą rocznicę zabójstwa piosenkarza, magazyn The American Conservative przypomniał niezwykle interesujące fragmenty ostatniego długiego wywiadu, jaki Lennon i jego żona Yoko Ono udzielili pod koniec 1980 roku magazynowi Playboy (wywiad w wersji bez poprawek ukazał się następnie jako książka All We Are Saying).

John Lennon i Yoko Ono

W wywiadzie John Lennon mówi o swoim gorzkim rozczarowaniu polityką, o tym, że nigdy na nikogo nie głosował i że nie należał do żadnej organizacji politycznej. Mówi o różnicy pomiędzy śpiewaniem czy wołaniem o rewolucję, a wprowadzeniem jej w czyn. Mówi o nieskuteczności akcji mającej pomagać biednym społeczeństwom trzeciego świata i o poczuciu winy, które niesie za sobą bogactwo.

Po śmierci męża Yoko Ono twierdziła, że Imagine wyraża “to, w co John wierzył”. Jednak żyjący John był innego zdania. Piosenka wyczarowuje świat “bez własności” (imagine no possessions), co jest wizją wręcz komunistyczną albo deklaracją ubóstwa. Dojrzały (i bogaty) Lennon wyraźnie wypierał się takich naiwnych sentymentów. Powiedział:

Pracowałem dla pieniędzy i chciałem być bogaty. Więc, do diabła, jeśli jest to paradoks, to jestem socjalistą. Ale nie jestem nikim takim. Kiedyś miałem poczucie winy z powodu pieniędzy. (…) Myślałem, że pieniądze są równe grzechowi. Nie wiem. Myślę, że jestem ponad tym, bo albo mam stanąć, albo zamknąć się, wiesz. Gdybym chciał zostać mnichem bez niczego, zrobiłbym to. Z drugiej strony, jeśli chcę zarabiać pieniądze, robię to. Pieniądze nie są korzeniem wszelkiego zła.

John i Yoko

Piosenka zachęca również do wyobrażenia sobie świata “bez religii” (and no religion too), nad którym nie istnieją żadne Niebiosa (imagine there’s no Heaven), ale tylko zwykłe niebo (above us only sky). Odbierane to było (i jest) jako wyraz nie tylko ateizmu, ale wręcz antyteizmu Lennona. Późniejsze zachowania Yoko Ono mogły utwierdzać ten pogląd, bo zdaje się, że ma ona ciągotki w tym kierunku. Jednak w 1980 roku Lennon odniósł się do tej sprawy inaczej:

Ludzie mają mój obraz, że byłem antychrześcijański i antyreligijny. Nie jestem taki w ogóle. Jestem najbardziej religijnym facetem. Jestem religijny w sensie przyjmowania, że jest coś więcej niż widzą oczy. Z pewnością nie jestem ateistą. [1]

Ale chyba jeszcze większym szokiem dla widzących w Lennonie lewicowca lub humanistycznego proroka jest to, co powiedział wtedy – prawdopodobnie nie pytany o to – na temat teorii Darwina:

Nie sądzę też, że pochodzimy od małp, swoją drogą… To kolejny kawałek śmieci. Na czym do diabła się to opiera? Moglibyśmy pochodzić od czegokolwiek – od ryb, ale nie od małp. Nie wierzę w ewolucję ryb do małp do ludzi. Dlaczego teraz małpy nie zmieniają się w ludzi? To kompletny śmietnik. [2]

Przyznacie, że to zupełnie inny obraz artysty, niż ten do którego się przyzwyczailiśmy. Człowiek, który głosi niepopularne w swoim środowisku poglądy i nie ulega własnemu mitowi. Wypowiedź o ewolucji wskazuje, że miał swoje własne, dosadne przemyślenia.

Okładka albumu "Imagine" z 1971

Krótko po udzieleniu tego wywiadu 8 grudnia 1980 o godz. 22:49 John Lennon został zastrzelony przed wejściem do swojego domu na Manhattanie w Nowym Jorku. Dosięgło go aż pięć kul wystrzelonych przez niejakiego Marka Chapmana, podobno wielkiego fana. Legenda Lennona i Imagine zaczęła żyć własnym życiem, a Yoko Ono stała się kapłanką legendy. Mało kto pamiętał o tym człowieku, jakim był John Lennon przez ostatnie lata swojego życia i o jego rzeczywistych poglądach.

I tak na przykład w roku 2008 Ben Stein zrealizował genialny film dokumentalny Wygnani. Inteligencji dziękujemy (Expelled. No Intelligence Allowed). Film polecałem, polecam i polecać będę. (Można go obejrzeć w całości tutaj). Film jest pytaniem o wolność w świecie nauki. Mówi o problemach, jakie mają w Stanach Zjednoczonych naukowcy, którzy choćby podzielą się wątpliwościami wobec darwinizmu lub dopuszczą do głosu możliwość inteligentnego projektu. Zatem zrobią coś, co zrobił John Lennon. Pracownikowi naukowemu w USA grozi za to wyrzucenie z pracy.

W pewnym momencie w filmie wykorzystano 15 sekund piosenki Imagine. Co się okazało? Wdowa po artyście, Yoko Ono pozwała producentów filmu do sądu. Zażądała przerwania wyświetlania filmu i zniszczenia wszystkich kopii. Powodem był fakt, że film negatywnie wyraża się o filozofii wyrażonej w piosence, według której “świat bez religii byłby lepszy”. Czy zapomniała, że sam Lennon odrzucił tę filozofię i uznał się za “najbardziej religijnego faceta”? Czy zapomniała, że Lennon bardzo negatywnie wyraził się o ewolucji?

Sąd na szczęście odrzucił pozew Yoko Ono i dopuścił ponownie film do wyświetlania wraz z fragmentem Imagine na zasadzie dozwolonego użytku (fair use). Sąd stwierdził, że prawo do wykorzystania utworu nie może być ograniczane z powodu chęci krytyki jego przesłania. I choć z góry było wiadome, że tak się właśnie zakończy proces, to wniosek Yoko Ono wstrzymał na pewien czas wyświetlanie Wygnanych i pewnie przyniósł producentom straty materialne.

Czym się mogła kierować wdowa, jeśli jej działania zaprzeczały słowom męża – autora i wykonawcy dzieła? Być może odpowiedź zawiera wypowiedź obrońcy producentów filmu, prawnika Walta Ruloffa, który powiedział:

Najbardziej nas zabolało, gdy pozwała nas Yoko Ono. Film wyszedł w piątek, a ona pozwała nas w poniedziałek. To sprawiło nam naprawdę wiele problemów, by prowadzić pokazy filmów w kinach. Jej celem było wyrzucenie filmu z kin. Myślę, że było to z powodów ideologicznych. Ona była wspierana przez ludzi z około dziesięciu organizacji darwinistycznych.

Może zatem lepiej sobie wyobrazić, że istnieje świat bez ideologii, bez darwinizmu i bez ewolucji. To łatwe, jeśli się chce. Pomyślicie, że jestem marzycielem. Ale na pewno nie jedynym…

Cytaty w oryginale:

[1] People got the image I was anti-Christ or antireligion. I’m not at all. I’m a most religious fellow. I’m religious in the sense of admitting there is more to it than meets the eye. I’m certainly not an atheist.

[2] Nor do I think we came from monkeys, by the way… That’s another piece of garbage. What the hell’s it based on? We couldn’t've come from anything–fish, maybe, but not monkeys. I don’t believe in the evolution of fish to monkeys to men. Why aren’t monkeys changing into men now? It’s absolute garbage.