Wywiad zatytułowany Rośliny nie są głupie! to nie tylko nowo odkryte fakty o niezwykłych zdolnościach roślin, ale też rozważania o tym, co pomaga, a co przeszkadza tym, którzy są niezależni i chcą powiedzieć coś nowego w nauce.

Oto całość tej rozmowy:

Panie profesorze, twierdzi pan, że rośliny są inteligentne, że mają pamięć. Czy to nie nadużycie?

- Rośliny mają zdolności komunikacyjne i obliczeniowe, o jakich nam się nie śniło. I komunikują się nie tylko za pośrednictwem sygnałów chemicznych – już Darwin opisywał u roślin sygnały elektrochemiczne, co potem potwierdzili naukowcy z Rosji, Niemiec i Wielkiej Brytanii. Prąd powstaje np. w chloroplastach, podczas fotosyntezy i jest przekazywany dalej, do innych tkanek i organów rośliny, przez wyspecjalizowane komórki. Są to komórki otaczające tzw. nerwy liści, czyli kanały przewodzące wodę i substancje odżywcze oraz hormony. Natomiast komórki otaczające te kanały przekazują ten sygnał elektrochemiczny od liści coraz dalej, tak jak neurony ssaków przekazują sygnał nerwowy z mózgu do narządów i kończyn i z powrotem. Sygnał ten u roślin jest dwieście razy wolniejszy niż u zwierząt, ale rośliny nie mają przecież mięśni i w większości nie muszą wykonywać gwałtownych ruchów.

Ale zdolność do przesyłania sygnałów to jeszcze nie inteligencja.

- Tak, ale ja i mój zespół odkryliśmy i udowodniliśmy, że rośliny przekazują informację o natężeniu światła i o jego składzie spektralnym („barwie”) za pomocą tych sygnałów, zapamiętują i wykorzystują tę informację nawet wiele dni później. Podobnie, jak my pamiętamy słoneczny urlop czy lato. I to jest prawdziwa nowość. Oświetlone promieniami słonecznymi liście przesyłają sygnały do pozostałych, informując je, do jakiej sytuacji muszą się przygotować. Poza tym, korzystając z nadmiaru zaabsorbowanej energii słonecznej, roślina precyzyjnie reguluje, jaka część pochłoniętej energii ze światła będzie wykorzystana na wzrost i plonowanie, ile zostanie wypromieniowane w postaci fluorescencji, a ile w postaci ciepła. Rośliny wykształciły zdolność przeliczania energii zaabsorbowanych fotonów (światła) i przetwarzania tej informacji na określone procesy fizjologiczne przy pomocy sygnałów elektrochemicznych. Co więcej, rośliny wykształciły specyficzną zdolność zapamiętywania, jakie reakcje są adekwatne do jakich bodźców świetlnych.

Rośliny precyzyjnie wyliczają wydatki? Mierzą siły na zamiary? Mamy to rozumieć dosłownie, czy to pewna metafora?

Prof. Stanisław Karpiński (fot. TVP)

- To absolutnie nie jest metafora! Wykazaliśmy bardzo dokładnie, jakich używają algorytmów, potwierdziliśmy to doświadczalnie.

Używa pan w stosunku do roślin nietypowych terminów: algorytmy, obliczenia. Porównuje pan chloroplasty do tranzystorów, a komórki lub całe rośliny – do sieci neuronowych i sieci komputerów.

- Bo to w dużym stopniu uprawnione. To, że układy fotosystemów w chloroplastach funkcjonują jak tranzystory, jest dobrym porównaniem. I to jeszcze z układem regulacji prądu przepływającego między jednym półprzewodnikiem a drugim. Każdy fotosystem zamienia informację kwantową (zaabsorbowane fotony) na informację analogową (sygnały elektrochemiczne). A przecież w pojedynczym chloroplaście mamy tysiące fotosystemów, a w komórce roślinnej może być kilkadziesiąt chloroplastów, które są połączone siecią membran ze sobą, z jądrem i innymi strukturami komórkowymi. Już więc sama pojedyncza komórka posiada niesamowitą sieć połączeń i ma wielkie możliwości komunikacyjne i obliczeniowe. A co dopiero sieć komórek, np. w liściu i pomiędzy liśćmi. Tym bardziej że komórka roślinna jest bardziej złożona niż zwierzęca. Są w niej aż trzy genomy, bo DNA jest w jądrze komórkowym, mitochondriach i chloroplastach. A do tego oprócz oddychania przeprowadza jeszcze fotosyntezę. Podsumowując: komórka roślinna ma zdolność przeliczania, przetwarzania informacji kwantowej (zaabsorbowane fotony) na informację analogową (specyficzne odpowiedzi fizjologiczne zależne od pochłoniętej porcji fotonów i ich energii) oraz zdolność zapamiętywania tych informacji. Dlatego, moim zdaniem, rośliny działają jak biologiczny komputer kwantowy, którego fizycy poszukują od lat. Przyzwyczailiśmy się do myśli, że rośliny są nieruchome, „nierozumne” i martwe. A rośliny nie są głupie! W rzeczywistości tworzą bardzo skomplikowane żywe systemy – pod względem ekonomicznym, energetycznym i komunikacyjnym.

Czy rozumiemy te systemy coraz lepiej? Czy przeciwnie: z każdym odkryciem otwierają się nowe horyzonty, pokazujące, że przyroda jest dużo bardziej złożona, niż sobie wyobrażaliśmy?

- Sądzę, że nasze zrozumienie procesów cały czas rośnie. Oczywiście, za jednym odkryciem idą kolejne, ale nie jest tak, że każde odkrycie otwiera setki nowych ścieżek. Jesteśmy coraz bliżej jądra poznania i zrozumienia tych podstawowych mechanizmów. Problemem jest dla nas jednak zrozumienie sieci powiązań. Zrozumienie komunikacji i zależności między komórkami, organizmami, gatunkami Granice ludzkiego poznania się przesuwają, ale są już bardzo daleko. Wykraczają poza czterowymiarową czasoprzestrzeń i wszechświat materialny. Wystarczy przypomnieć fizykę i teorię superstrun, która próbuje zunifikować inne kluczowe teorie, a posługuje się w tym celu jedenastoma wymiarami.

Co najbardziej pana ekscytuje w pracy: samo odkrywanie kolejnych elementów tej przyrodniczej układanki czy raczej perspektywa praktycznych zastosowań pana odkryć?

- Głównym motorem jest dla mnie ciągłe dążenie do sprawdzenia, co jest za linią horyzontu, odkrywanie. Ale jednocześnie łączę to z aspektami praktycznymi. Obecnie zaawansowane nauki podstawowe są w stanie w trzy-cztery lata wygenerować wartość aplikacyjną, stosowaną. I na tym polega ich siła. Dawniej – jeszcze 20-30 lat temu – od otrzymania wartościowych wyników badań podstawowych do ich aplikacji mijało ok. dziesięciu lat. A przed II wojną światową zajmowało to 15-20 lat. Mechanizmy, które badam, już wykorzystujemy. Zachęca nas do tego sama natura. Jeśli porównamy brzozę z Włoch i brzozę spod koła podbiegunowego, to ta pierwsza jest kilkadziesiąt razy większa od drugiej. Ale ta karłowata zniesie i 50 stopni mrozu. A przecież geny mają te same. Czyli cały sekret tkwi w regulacji aktywności genów, regulacji fotosyntezy i wzrostu.

Wspominałem o rozszyfrowaniu przez mój zespół roślinnych algorytmów i genów sterujących tymi algorytmami, a przez to sterującymi optymalizacją fotosyntezy, rozwojem i plonowaniem roślin. Patentujemy wykorzystanie kombinacji tych genów, bo dzięki nim jesteśmy w stanie przewidzieć, już po wstępnym rozwoju siewki, ile ta roślina w danych warunkach wytworzy nasion! Dzięki tej wiedzy powstały także np. zmodyfikowane genetycznie drzewa, które szybciej rosną, bo mają zmieniony program zarządzania energią zaabsorbowaną przez fotosystemy. Możemy zdecydować, ile energii roślina będzie wydatkować na fotochemię, ile na fluorescencję, a ile wydzieli w formie ciepła. I wiemy już, jak regulować ten proces. Dzięki temu mamy drzewa, które rosną o 20 proc. szybciej, a jednocześnie wiążą więcej dwutlenku węgla. Już po sześciu, siedmiu latach takie drzewa można np. wykorzystać do produkcji papieru. Nie trzeba wycinać starodrzewów.

Z lewej: siewka rzodkiewnika. Z prawej: 3 liście siewki rzodkiewnika po godzinie traktowania silnym światłem.

Jaki będzie kolejny krok w pana badaniach nad przekazywaniem sygnałów przez rośliny?

- Jeśli istnieje elektrochemiczny przekaz informacji wewnątrz rośliny, to możemy nauczyć jedną roślinę reakcji innego osobnika – podłączając je do siebie np. przewodem elektrycznym. Na podstawie dotychczasowych badań po prostu wiem, że jestem to w stanie zrobić. Tylko jeszcze nad tym pracujemy: musimy wzmocnić te sygnały, musimy dobrać parametry częstotliwości i amplitudy. Udoskonalamy ten układ, żeby uzyskać spektakularny efekt przekonujący dla społeczności naukowej.

Czy gdy zaczynał pan, jako młody naukowiec, to łatwo było się panu przebić z takimi pomysłami?

- Nie, to była, jest i będzie walka. Mnie zawsze uważano za dziwaka, prowokatora i niepokornego naukowca. Ale jednocześnie wzbudzałem szacunek tym, jak w zwarty i pełen siły sposób potrafię mówić. Nawet z powszechnie uznanymi sławnymi profesorami. Jeśli nie będziemy podważali autorytetów, to nie odkryjemy nowego!

To chyba nie jest proste, zwłaszcza dla młodych badaczy. Świat nauki jest jednak bardzo zhierarchizowany, jest się zależnym od swoich starszych kolegów po fachu – promotorów, recenzentów prac

- To nie jest dobre. W nauce powinny równolegle istnieć system hierarchiczny i niehierarchiczny. Żeby oba się rozwijały i wypierały nawzajem. Jak w teorii gier. Żeby było miejsce na generowanie myśli niezależnych, odbiegających od przyjętego kanonu.

A co sprawiło, że panu się udało, że się pan przebił? Upór, praca i niepokorny charakter, pana długoletni pobyt w Szwecji, czy może ktoś w pewnym momencie panu pomógł?

- To zlepek tych elementów. Trzeba mieć w sobie trochę niepokory i musi być człowiek, który w odpowiedniej chwili pomoże. W moim przypadku był to mój szwedzki promotor. Dał mi sporą wolność, ale też od razu widział, że dostał pod opiekę trudnego człowieka. W powrocie do kraju pomógł mi profesor Stefan Malepszy ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie i Fundacja na rzecz Nauki Polskiej. Choć oni też wiedzą, że jestem trudny i niepokorny, bo naprawdę nie znoszę autorytetów naukowych. Miałem z tym problem, nie mogłem się dostosować do tej całej napuszonej hierarchii akademickiej. Zresztą cały czas jest to dla mnie trudne. Mnie po prostu nie da się zamknąć w klatce. Ale też niepowodzenia mobilizują mnie do jeszcze intensywniejszej pracy twórczej. Fundamentem jest myśl, pomysł i publikacja. Na szczęście, jeśli dojdzie się do określonego „momentu publikacyjnego”, ogłosi się wystarczająco wiele dobrych prac, to już nikt z ludzi takiego naukowca nie ruszy, choćby był nie wiadomo jak ekstrawagancki. To jak ucieczka w hiperprzestrzeń.

Pan już osiągnął ten moment?

- Dzieje się to teraz. Czuję, że dochodzę do momentu, gdy jestem poza zasięgiem wielu moich przeciwników. Teraz to ja wyznaczam w swojej dziedzinie kierunek. Ale za to się płaci wysoką cenę. Jest się samotnikiem, bo idzie się wbrew systemowi.

W rozmowach wspomina pan, że nie ma dużej różnicy między polskim i szwedzkim systemem tworzenia nauki i pracy naukowej.

- To może być zaskoczeniem, ale tak jest w większości krajów na świecie. A na pewno w Europie. Najbardziej konkurencyjnym i otwartym jest z pewnością amerykański system nauki. Ale dlatego jest tak konkurencyjny, że w Stanach jest dużo możliwości prywatnych inwestycji w określone idee. I jeśli ktoś ma wartościowy pomysł i nie chce go jeden uniwersytet, to pójdzie do drugiego. Nie chce publiczny – pójdzie do prywatnego. To daje amerykańskiej nauce napęd i dużo swobody. U nas system wciąż promuje postawę „mierny, bierny, ale wierny”, choć powoli się to zmienia. W Skandynawii jest nieco inne podejście – nieco bardziej praktyczne, obiektywne. Czynnik ludzki ma mniejsze znaczenie. Chociaż zależy, na jakim etapie. Na poziomie doktoranta, asystenta czy nawet docenta – jest w porządku. Ale gdy zostaje się profesorem, to tylko teoretycznie jest się równym tym pozostałym, zwłaszcza tym ze Sztokholmu. Doświadczyłem tego, gdy już jako profesor pracowałem w Instytucie Botaniki Uniwersytetu Sztokholmskiego, 200 metrów od Komitetu Noblowskiego, i byłem szykanowany przez szwedzkich profesorów. Pisano do mnie maile w duchu: „wracaj, skąd przybyłeś” – no więc w końcu wróciłem.

Doradcą w mojej pracy doktorskiej był Gunnar Öquist (którego bardzo miło wspominam), który przez sześć lat ogłaszał laureatów Nagrody Nobla. Jest członkiem i pełnił funkcję prezesa Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. To z tego grona wyłania się komitet decydujący o tej prestiżowej nagrodzie. Gdy czasami spotykaliśmy się na lunchu w kampusie uniwersytetu, pytałem go, jak się czuje w stolicy (Gunnar Öquist pochodzi z północy Szwecji). A on z uśmieszkiem odpowiadał: „Stanisław, wiesz dobrze, jak się czuję, ale jestem szefem i ci ze Sztokholmu nie mają wyjścia i muszą mnie słuchać”. Podobało mi się to. Oni bardzo szczycą się tym, że przyznają Nobla. Ale przecież publikują w tych samych czasopismach co ja i mnie podobni. Ale to oni są bliżej chwały, przecież to oni wybierają noblistów. Ja mawiam, że nagroda, chwała i sława na pstrym koniu jeżdżą, a liczy się tylko solidna, ciężka praca. I nie ma znaczenia, czy to praca sprzątaczki, czy naukowca.

Co w takim razie jest w nauce obiektywną wartością?

- Najważniejsze jest odkrycie, pasja naukowca. A nagrody? To tylko nagrody. Oczywiście, przyjemnie jest zostać docenionym przez innych, człowiek łapie wiatr w żagle. Nie chodzi nawet o pieniądze, chodzi o prestiż. Ale patrząc od kuchni, wszystkie nagrody, wszystkie konkursy są skażone ludzkimi interesami, sympatiami i antypatiami. W mniejszym bądź większym stopniu, bez wyjątków. Sam nominuję od dziesięciu lat do prestiżowej japońskiej nagrody i wiem, czym uwarunkowany jest wybór laureata. Ale trzeba umieć sobie powiedzieć: ja nie pracuję dla nagrody, ja pracuję, żeby poszerzać horyzonty wiedzy. Jedynym trwałym napędem jest pasja. Gdy nauka jest pasją, przezwycięży się wszystkie problemy, także zawiść czy niezrozumienie innych naukowców. Mając pasję, odkrywa się w sobie coraz to nowe zasoby energii i siły, które w innym przypadku nie byłyby dostępne.

rozmawiał Piotr Kossobudzki

Nauka pozwala nam lepiej poznać świat.

Ale nowe odkrycia (również te dotyczące „inteligencji” roślin) rodzą pytania, których odpowiedzi wykraczają daleko poza możliwości „szkiełka i oka”: Skąd wzięły się owe zdolności? Czy powstały same przez się, w wyniku li tylko ślepych, bezrozumnych procesów? Czy może jednak świadczą o tym, że rośliny zostały zaprojektowane i powstały przy współudziale inteligencji?

Na te pytania każdy musi sam znaleźć odpowiedź. Ewentualnie warto posłuchać, co w tej sprawie ma do powiedzenia inny profesor, również genetyk i specjalista w badaniu roślin. 

Tematem przewodnim wszystkich prelekcji będzie pytanie „Chaos czy projekt?”. Profesor, jak co roku, przyjeżdża do Polski na zaproszenie Biblijnego Towarzystwa Kreacjonistycznego.

 Oto plan wykładów:

„Projekt, informacja i termodynamika.”
Środa, 14.12.11 godz.12.30, Uniwersytet Szczeciński, Wydział Matematyczno-Fizyczny sala 106, ul. Wielkopolska 15 (seminarium w j.angielskim dla pracowników Wydziału).

„Ciąg Fibonacciego i Złoty Podział w naturze.”
Środa, 14.12.11 godz.18.00, Uniwersytet Szczeciński, Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania aula im. Prof. Leona Babińskiego, ul. Mickiewicza 64.

„Projekt, informacja i termodynamika.”
Czwartek, 15.12.11 godz.10.00, Uniwersytet Szczeciński, Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania aula im. Prof. Leona Babińskiego, ul. Mickiewicza 64.

„Ogień i eksplozja w naturze.”
Czwartek, 15.12.11 godz.12.30, Akademia Morska, aula nr 6, ul. Szczerbcowa 4.

„Skamieliny, kości dinozaurów i Biblia.”
Czwartek, 15.12.11 godz.18.00, Uniwersytet Szczeciński, Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania aula im. Prof. Leona Babińskiego, ul. Mickiewicza 64.

„Zawiłości lotu.”
Piątek, 16.12.11 godz.10.00, ZUT, Wydział Biotechnologii i Hodowli Zwierząt, sala B19 im.Prof. Leona Felińskiego,
ul. Doktora Judyma 12.

„Ogień i eksplozja w naturze.”
Piątek, 16.12.11 godz.13.00, ZUT, Wydział Techniki Morskiej i Transportu, s.113, Al. Piastów 41.

„Projekt, inteligencja i Boże Słowo.”
Piątek, 16.12.11 godz.18.00, Uniwersytet Szczeciński, Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, aula im. Prof. Leona Babińskiego, ul. Mickiewicza 64.

„Stworzenie – w czym tkwi sedno?”
Sobota, 17.12.11 godz.18.00, Uniwersytet Szczeciński, Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania aula im. Prof. Leona Babińskiego, ul. Mickiewicza 64.

„Potop i Arka.”
Niedziela, 18.12.11 godz.11.00, Pałac Młodzieży, aula, Al.Piastów 7.

Wstęp na wszystkie spotkania jest wolny.

Prof. Andrew C. McIntosh ukończył studia na Wydziale Matematyki Stosowanej Uniwersytetu Walii w Bangor w roku 1973, a doktorat z teorii spalania obronił na Wydziale Aerodynamiki, Cranfield Institute of Technology. Od 1995 roku jest profesorem w Uniwersytecie Leeds w dziedzinie termodynamiki i teorii spalania. Od 1996 roku jest członkiem Instytutu Matematyki a od 2002 Instytutu Fizyki. Jest specjalistą w zakresie spalania, zapłonu i eksplozji. Opublikował w tej dziedzinie ponad 100 prac naukowych. Ostatnio jego zainteresowania obejmują biomimetykę – naukę zajmującą się śledzeniem i naśladowaniem “inżynierskich” rozwiązań w biosferze, jak też tematykę pochodzenia informacji i jej roli w naukach biologicznych.

Zobacz też:

• Wywiad z prof. McIntoshem w Gazecie Wyborczej
• Relacja wideo z jego wykładu

Szkarłatne A - ateistyczny "krzyż" zwolenników Dawkinsa

Ateizm, cóż za niezwykłe zjawisko! Nieskażona wątpliwościami pewność w nieistnienie Boga, aroganckie poczucie wyższości nad wierzącymi inaczej, niemal bałwochwalczy kult dla osiągnięć nauki i misyjna żarliwość w propagowaniu ideologii opartej na darwinowskim paradygmacie. A do tego własny system wierzeń i wartości, własne hasła, symbole i specyficzne sposoby wyznawania wiary, własne biblie, dogmaty, świątynie, msze, własna kasta kapłanów i poczet proroków. Ateizm, cóż za niezwykłe zjawisko!

Kłopot z ateizmem (The Trouble With Atheism) to niezwykle aktualny film dokumentalny, którego autorem jest brytyjski dziennikarz Rod Liddle. Film powstał w 2007 roku, a emitowała go niedawno telewizja PLANETE.

Rod Liddle na przykładzie Wielkiej Brytanii analizuje zjawisko ateizmu, a zwłaszcza tzw. „nowego ateizmu”, niezwykle chwytliwej ideologii, która jest mieszanką darwinizmu i materialistycznej filozofii. Rozmawia o tym zarówno z ateistami (min. z Richardem Dawkinsem i Peterem Atkinsem) oraz uczonymi, którzy ateizm odrzucają. Dociera do źródeł współczesnego ateizmu i wyciąga wnioski, które pewnie nie wszystkim się spodobają

Szczerze polecam obejrzenie całości. Warto. Oto ten film:

Poniżej dalsze części:

Tutaj można obejrzeć całość z listy odtwarzania.

A dla uzupełnienia recenzja ze strony telewizji Planete:

Inne parareligijne symbole ateistów

Wielka Brytania stała się jednym z najmniej bogobojnych krajów świata.
Z każdym rokiem coraz większa liczba Anglików odrzuca wiarę w Boga na rzecz zrozumienia świata jedynie poprzez naukową obserwację, doświadczenie i bezpośrednie poznanie. W dzisiejszych czasach ateizm staje się coraz bardziej atrakcyjny. Nie zdajemy sobie jednak sprawy z tego, że ateiści mogą być równie nietolerancyjni, jak fanatyczni wyznawcy jakiejkolwiek wiary. Według ostatnich sondaży Wielka Brytania jest dzisiaj jednym najbardziej świeckich krajów na świecie. W 1968 roku około 75% społeczeństwa deklarowało wiarę w Boga, dzisiaj wierzący stanowią mniejszość, sięgającą zaledwie 44%. Brytyjski dziennikarz Rod Liddle twierdzi, że ateizm staje się coraz bardziej dogmatyczny, w czym upodabnia się do religii. W filmie oskarża ateistów o to, że często bywają niedouczeni i nietolerancyjni, szczególnie, jeśli chodzi o nauki religijne. Swoje krytyczne uwagi i antyreligijne hasła budują najczęściej w oparciu o przemoc, wynikającą z fanatyzmu antyreligijnego, a nie z samej religii. Liddle uważa, że bez względu na to, czy jesteśmy wierzący czy niewierzący, powinniśmy uznać pewne zagadnienia, na które nie ma naukowych dowodów. Uzasadnia przy tym, że można jednocześnie wierzyć w Boską kreację i osiągnięcia nauki, zachowując zdrowy balans. Uważa on, że właśnie takie postrzeganie świata jest naturalne dla każdego człowieka.

W dokumencie „Kłopot z ateizmem” znalazły się wywiady ze znanymi naukowcami, w dużej mierze zdeklarowanymi ateistami takimi, jak brytyjscy profesorowie Richard Dawkins i Peter Atkins z Uniwersytetu w Oxfordzie. Liddle rozmawia też z duchownym Kościoła Anglikańskiego, Johnem Polkinghorne, uznanym fizykiem i profesorem Uniwersytetu Cambridge, autorem wielu prac z zakresu nauki i religii. Kolejną rozmówczynią dziennikarza jest Ellen Johnson, wieloletnia szefowa organizacji American Atheists.

The Trouble With Atheism, Wlk. Brytania, 2007, 47 min., reżyseria Dimitri Collingridge.

• Polecam też inne wpisy na temat ateizmu oraz pozostałe filmy, a zwłaszcza ten.

Dlaczego zmienił światopogląd? W czasopiśmie Przebudźcie się! z listopada 2010 r. ukazał się wywiad z prof. Vyskočilem, w którym odpowiada na to pytanie. Oto ta rozmowa:

Jak się Pan zapatrywał na religię przed rozpoczęciem pracy naukowej?

Wychowano mnie na ateistę, a mój ojciec często pokpiwał z duchownych. W roku 1963 ukończyłem dwa kierunki studiów: biologię i chemię. Już w trakcie nauki wierzyłem, że teoria ewolucji wyjaśnia różnorodność form życia.

Proszę opowiedzieć coś o swojej karierze naukowej.

Po zrobieniu doktoratu zająłem się badaniem chemicznych i elektrycznych właściwości synaps. Prowadziłem też badania nad neuronami, pompami membranowymi, przeszczepianiem tkanek oraz farmakologiczną desensytyzacją (odwrażliwianiem) receptorów. Sporo opracowań z wynikami tych badań ukazało się drukiem, a niektóre znalazły się na liście często cytowanych publikacji. Zostałem też członkiem jednego z czeskich towarzystw naukowych. Po aksamitnej rewolucji, która zakończyła się w grudniu 1989 roku, zacząłem wykładać na Uniwersytecie Karola. Mogłem odtąd podróżować na Zachód, by spotykać się z innymi naukowcami, w tym także noblistami.

Czy myślał Pan kiedyś o Bogu?

W pewnym sensie tak. Niekiedy zastanawiałem się, dlaczego wielu wykształconych ludzi, między innymi część moich profesorów, wierzy w Boga, choć ze względu na reżim komunistyczny otwarcie się do tego nie przyznaje. Ja jednak uważałem, że Bóg to wymysł ludzki. Ponadto oburzały mnie okrucieństwa popełnianie w imię religii.

Jak to się stało, że zmienił Pan pogląd na ewolucję?

Wątpliwości dotyczące ewolucji zaczęły mnie nurtować w trakcie badań nad synapsami. Byłem pod wrażeniem zdumiewającej złożoności tych pozornie prostych połączeń między komórkami nerwowymi. Zachodziłem w głowę, jak synapsy i kierujące nimi programy genetyczne mogły powstać w wyniku ślepego przypadku. To naprawdę nie miało sensu.

Na początku lat siedemdziesiątych wysłuchałem wykładu znanego rosyjskiego naukowca i profesora, który stwierdził, że żywe organizmy nie mogą być rezultatem przypadkowych mutacji oraz doboru naturalnego. Wówczas ktoś z obecnych zapytał, gdzie szukać odpowiedzi. Profesor wyjął z kieszeni marynarki małą rosyjską Biblię, podniósł do góry i powiedział: „Przeczytajcie Pismo Święte, a zwłaszcza relację o stwarzaniu zawartą w Księdze Rodzaju”.

Kiedy po wykładzie spytałem profesora, czy o tej Biblii mówił serio, odparł: „Prosta bakteria potrafi się dzielić co 20 minut i ma setki różnych białek, z których każde zawiera 20 typów aminokwasów ułożonych w długie łańcuchy. Żeby w danym momencie zaszły korzystne mutacje pozwalające bakterii ewoluować, musiałby upłynąć okres znacznie dłuższy niż 3—4 miliardy lat, a właśnie tyle zdaniem wielu naukowców istnieje życie na Ziemi”. Profesor przyznał, że biblijna Księga Rodzaju podaje bardziej sensowne wyjaśnienie.

Jak podziałały na Pana słowa tego profesora?

Pod wpływem jego wypowiedzi oraz nurtujących mnie wątpliwości poruszyłem ten temat w gronie religijnych kolegów i przyjaciół, ale ich argumenty nie brzmiały przekonująco. Wówczas zacząłem prowadzić rozmowy z farmakologiem, który był Świadkiem Jehowy. Przez trzy lata mnie i mojej żonie Emie objaśniał Pismo Święte. Zdumiały nas dwie rzeczy. Po pierwsze, że chrześcijaństwo ma niewiele wspólnego z Biblią. Po drugie, że Księga ta — choć nie jest podręcznikiem naukowym — w gruncie rzeczy harmonizuje z rzetelną nauką.

Czy zmiana światopoglądu utrudniła Panu prowadzenie badań naukowych?

Bynajmniej. Każdy dobry naukowiec powinien być jak najbardziej obiektywny niezależnie od wyznawanych poglądów. Niemniej moja wiara zmieniła mnie samego. Na przykład nie jestem już zadufany w sobie, nie przejawiam ducha rywalizacji, nie pysznię się swoimi osiągnięciami naukowymi. Za wszelkie zdolności wyrażam wdzięczność Bogu. A zdumiewającego zaprojektowania dzieł stwórczych nie przypisuję ślepemu przypadkowi, lecz razem z innymi naukowcami, których wcale nie jest tak mało, zastanawiam się, jak Bóg to obmyślił.

Zobacz też z tego samego wydania Przebudźcie się! artykuł Czy nauka rozprawiła się z Bogiem?

Wykonany ze złota dzwonek ma średnicę około 1 centymetra. Przetrwał w stanie nienaruszonym wraz z zawieszą, która niewątpliwie służyła do przeszycia nici i przymocowania do szaty. Znalezisko jest unikatowe, jeszcze nigdy nie udało się archeologom znaleźć takiego przedmiotu pochodzącego z tego okresu.

Ale najbardziej interesujące jest to – jak sugerują odkrywcy Eli Shukron i Ronny Reich – że ów dzwonek może mieć coś wspólnego z izraelskim arcykapłanem usługującym w świątyni w Jerozolimie. Być może był to element jego szaty. Jeśli tak, byłaby to naprawdę wielka sensacja, ponieważ do dziś nie zachowało się nic z wyposażenia tej świątyni i jej kapłanów.

Przedmiot znaleziono w dawnym kanale w pobliżu Muru Zachodniego (lepiej znanego jako Ściana Płaczu), więc w bezpośrednim sąsiedztwie świątyni. Archeolodzy sądzą, że dzwonek zapewne odpadł od szat i potoczył się do kanału, gdy ich właściciel przechodził w pobliżu.

Odkrywcy z IAA wyjaśnili, że takie ozdoby szat miały prawo nosić tylko ważne osobistości. Archeolog Eli Szukron zapytany wprost na konferencji, czy jest to opisany w Biblii dzwonek z szaty arcykapłana , odpowiedział ostrożnie:

Jestem archeologiem i jako profesjonalista muszę być ostrożny, lecz jeśli mówimy o VIP-ach, do tego w Jerozolimie, można się domyślić o kogo nam chodzi.

Rekonstrukcja stroju arcykapłana na podstawie Księgi Wyjścia

Oczywiście bez trudu się domyślamy, kogo ma na myśli Szukron.

Przepisy religijne dane Izraelitom poprzez Mojżesza wyraźnie mówiły o takich dzwoneczkach przyszywanych jedynie do stroju arcykapłana izraelskiego (Nie chodzi – jak podawały błędnie różne źródła – o kapłanów, których było wielu, ale o jednego, naczelnego arcykapłana). Pozostali Żydzi w tamtym czasie mieli obowiązek nosić u skraju swych szat frędzle.

Wzmiankę o dzwoneczkach znaleźć można w Księdze Wyjścia 28:33-35 oraz 39:25, 26, gdzie w opisie niebieskiego płaszcza arcykapłana siedem razy użyto hebrajskiego słowa pa‛amòn. Na brzegu płaszcza przymocowano złote dzwonki na przemian z jabłkami granatu, wykonanymi z niebieskiego włókna oraz purpurowej i szkarłatnej wełny.

Dźwięk dzwonka z daleka oznajmiał obecność arcykapłana i wyróżniał go spośród innych. Chodziło przede wszystkim o to, by arcykapłan przypadkowo nie skalał się ceremonialnie i mógł wykonywać swoje obowiązki w świątyni.

Ponieważ starożytne źródła nie mówią nic, by ktokolwiek inny używał złotych dzwoneczków (nie mówiąc już o tym, że to drogie i niepraktyczne), więc wnioski izraelskich archeologów są dość prawdopodobne. Oczywiście nie można tego stwierdzić z całkowitą pewnością.

Co ciekawe, dzwoneczek wciąż działa i wydaje dźwięk, co Eli Szukron zademonstrował na konferencji. Na poniższym filmie nagranie z dźwiękiem złotego dzwonka sprzed 2000 lat:

Zobacz też:

• Wizualizacje przybytku i świątyni w Jerozolimie
• Inne odkrycia z Jerozolimy

Źródła: BAR, Erec Israel; zdjęcie: IAA

John Lennon (1940-1980) wyrzucał ewolucję Darwina na śmietnik

Mało kto, jak John Lennon, członek grupy The Beatles, jest utożsamiany tak jednoznacznie z zachodnim ruchem lewicowym lat siedemdziesiątych wyrosłym na gruncie hipisowskiego buntu i sprzeciwu wobec wojny w Wietnamie.

W dużej mierze to zasługa jednego z jego największych przebojów, piosenki Imagine z 1971 roku, która stała się swego rodzaju manifestem antykapitalistycznym i antyreligijnym. Utwór roztacza wizję stworzonej przez ludzi utopii, gdzie nie ma własności, nie ma granic i nie ma religii, a ludzie żyją w braterstwie i dzielą się wszystkim z wszystkimi. Piosenka jest nawet uznawana za swego rodzaju hymn wszelkich humanistów i ateistów, a Lennon za ich swoistego proroka.

Każdy utwór mówi coś o autorze. Ale z pewnością nie wszystko. Czy John Lennon uważał się za ateistę i przeciwnika religii? Czy Imagine było jego wyznaniem wiary?

W roku 1980 po pięciu latach unikania życia publicznego John Lennon znów zaczął rozmawiać z dziennikarzami i dzielić się swoimi przemyśleniami na temat życia i świata. To był inny Lennon, mądrzejszy, dojrzalszy i bardziej szczery wobec siebie. Na pewno ktoś daleki od ikony kontrkultury śpiewającej ciągle utopijny song.

Co naprawdę myślał? Co wyznał krótko przed tragiczną śmiercią?

W trzydziestą rocznicę zabójstwa piosenkarza, magazyn The American Conservative przypomniał niezwykle interesujące fragmenty ostatniego długiego wywiadu, jaki Lennon i jego żona Yoko Ono udzielili pod koniec 1980 roku magazynowi Playboy (wywiad w wersji bez poprawek ukazał się następnie jako książka All We Are Saying).

John Lennon i Yoko Ono

W wywiadzie John Lennon mówi o swoim gorzkim rozczarowaniu polityką, o tym, że nigdy na nikogo nie głosował i że nie należał do żadnej organizacji politycznej. Mówi o różnicy pomiędzy śpiewaniem czy wołaniem o rewolucję, a wprowadzeniem jej w czyn. Mówi o nieskuteczności akcji mającej pomagać biednym społeczeństwom trzeciego świata i o poczuciu winy, które niesie za sobą bogactwo.

Po śmierci męża Yoko Ono twierdziła, że Imagine wyraża „to, w co John wierzył”. Jednak żyjący John był innego zdania. Piosenka wyczarowuje świat „bez własności” (imagine no possessions), co jest wizją wręcz komunistyczną albo deklaracją ubóstwa. Dojrzały (i bogaty) Lennon wyraźnie wypierał się takich naiwnych sentymentów. Powiedział:

Pracowałem dla pieniędzy i chciałem być bogaty. Więc, do diabła, jeśli jest to paradoks, to jestem socjalistą. Ale nie jestem nikim takim. Kiedyś miałem poczucie winy z powodu pieniędzy. (…) Myślałem, że pieniądze są równe grzechowi. Nie wiem. Myślę, że jestem ponad tym, bo albo mam stanąć, albo zamknąć się, wiesz. Gdybym chciał zostać mnichem bez niczego, zrobiłbym to. Z drugiej strony, jeśli chcę zarabiać pieniądze, robię to. Pieniądze nie są korzeniem wszelkiego zła.

John i Yoko

Piosenka zachęca również do wyobrażenia sobie świata „bez religii” (and no religion too), nad którym nie istnieją żadne Niebiosa (imagine there’s no Heaven), ale tylko zwykłe niebo (above us only sky). Odbierane to było (i jest) jako wyraz nie tylko ateizmu, ale wręcz antyteizmu Lennona. Późniejsze zachowania Yoko Ono mogły utwierdzać ten pogląd, bo zdaje się, że ma ona ciągotki w tym kierunku. Jednak w 1980 roku Lennon odniósł się do tej sprawy inaczej:

Ludzie mają mój obraz, że byłem antychrześcijański i antyreligijny. Nie jestem taki w ogóle. Jestem najbardziej religijnym facetem. Jestem religijny w sensie przyjmowania, że jest coś więcej niż widzą oczy. Z pewnością nie jestem ateistą. [1]

Ale chyba jeszcze większym szokiem dla widzących w Lennonie lewicowca lub humanistycznego proroka jest to, co powiedział wtedy – prawdopodobnie nie pytany o to – na temat teorii Darwina:

Nie sądzę też, że pochodzimy od małp, swoją drogą… To kolejny kawałek śmieci. Na czym do diabła się to opiera? Moglibyśmy pochodzić od czegokolwiek – od ryb, ale nie od małp. Nie wierzę w ewolucję ryb do małp do ludzi. Dlaczego teraz małpy nie zmieniają się w ludzi? To kompletny śmietnik. [2]

Przyznacie, że to zupełnie inny obraz artysty, niż ten do którego się przyzwyczailiśmy. Człowiek, który głosi niepopularne w swoim środowisku poglądy i nie ulega własnemu mitowi. Wypowiedź o ewolucji wskazuje, że miał swoje własne, dosadne przemyślenia.

Okładka albumu "Imagine" z 1971

Krótko po udzieleniu tego wywiadu 8 grudnia 1980 o godz. 22:49 John Lennon został zastrzelony przed wejściem do swojego domu na Manhattanie w Nowym Jorku. Dosięgło go aż pięć kul wystrzelonych przez niejakiego Marka Chapmana, podobno wielkiego fana. Legenda Lennona i Imagine zaczęła żyć własnym życiem, a Yoko Ono stała się kapłanką legendy. Mało kto pamiętał o tym człowieku, jakim był John Lennon przez ostatnie lata swojego życia i o jego rzeczywistych poglądach.

I tak na przykład w roku 2008 Ben Stein zrealizował genialny film dokumentalny Wygnani. Inteligencji dziękujemy (Expelled. No Intelligence Allowed). Film polecałem, polecam i polecać będę. (Można go obejrzeć w całości tutaj). Film jest pytaniem o wolność w świecie nauki. Mówi o problemach, jakie mają w Stanach Zjednoczonych naukowcy, którzy choćby podzielą się wątpliwościami wobec darwinizmu lub dopuszczą do głosu możliwość inteligentnego projektu. Zatem zrobią coś, co zrobił John Lennon. Pracownikowi naukowemu w USA grozi za to wyrzucenie z pracy.

W pewnym momencie w filmie wykorzystano 15 sekund piosenki Imagine. Co się okazało? Wdowa po artyście, Yoko Ono pozwała producentów filmu do sądu. Zażądała przerwania wyświetlania filmu i zniszczenia wszystkich kopii. Powodem był fakt, że film negatywnie wyraża się o filozofii wyrażonej w piosence, według której „świat bez religii byłby lepszy”. Czy zapomniała, że sam Lennon odrzucił tę filozofię i uznał się za „najbardziej religijnego faceta”? Czy zapomniała, że Lennon bardzo negatywnie wyraził się o ewolucji?

Sąd na szczęście odrzucił pozew Yoko Ono i dopuścił ponownie film do wyświetlania wraz z fragmentem Imagine na zasadzie dozwolonego użytku (fair use). Sąd stwierdził, że prawo do wykorzystania utworu nie może być ograniczane z powodu chęci krytyki jego przesłania. I choć z góry było wiadome, że tak się właśnie zakończy proces, to wniosek Yoko Ono wstrzymał na pewien czas wyświetlanie Wygnanych i pewnie przyniósł producentom straty materialne.

Czym się mogła kierować wdowa, jeśli jej działania zaprzeczały słowom męża – autora i wykonawcy dzieła? Być może odpowiedź zawiera wypowiedź obrońcy producentów filmu, prawnika Walta Ruloffa, który powiedział:

Najbardziej nas zabolało, gdy pozwała nas Yoko Ono. Film wyszedł w piątek, a ona pozwała nas w poniedziałek. To sprawiło nam naprawdę wiele problemów, by prowadzić pokazy filmów w kinach. Jej celem było wyrzucenie filmu z kin. Myślę, że było to z powodów ideologicznych. Ona była wspierana przez ludzi z około dziesięciu organizacji darwinistycznych.

Może zatem lepiej sobie wyobrazić, że istnieje świat bez ideologii, bez darwinizmu i bez ewolucji. To łatwe, jeśli się chce. Pomyślicie, że jestem marzycielem. Ale na pewno nie jedynym…

Cytaty w oryginale:

[1] People got the image I was anti-Christ or antireligion. I’m not at all. I’m a most religious fellow. I’m religious in the sense of admitting there is more to it than meets the eye. I’m certainly not an atheist.

[2] Nor do I think we came from monkeys, by the way… That’s another piece of garbage. What the hell’s it based on? We couldn’t've come from anything–fish, maybe, but not monkeys. I don’t believe in the evolution of fish to monkeys to men. Why aren’t monkeys changing into men now? It’s absolute garbage.

Z przyjemnością prezentuję amerykański film dokumentalny Odkrywanie tajemnicy życia , który nie tylko wyjaśnia dlaczego poważni i uznani naukowcy odrzucili ewolucyjne wyjaśnienia powstania życia, ale też w ciekawy sposób przybliża (z pomocą świetnych animacji) funkcjonowanie „maszyn” biologicznych na poziomie molekularnym.

Film polecam szczególnie osobom zainteresowanym biologią i generalnie nauką.

Film Odkrywanie tajemnicy życia (ang. Unlocking the Mystery of Life) wydany został w roku 2002 przez Illustra Media, wydawnictwo związane z naukowym, niereligijnym ruchem Inteligentnego Projektu (Intelligent Design, ID).

Film przybliża problematykę biogenezy i podstawowe pojęcia tego ruchu („nieredukowalna złożoność”) oraz zawiera wypowiedzi głównych naukowców zaangażowanych w działalność ID, min. Stephen C. Meyer, Phillip E. Johnson, William Dembski, Dean Kanyon i Michael Behe.

Film trwa 67 minut. Polska wersja powstała w roku 2008 i wydało ją Gdańskie Forum Dialogu Nauki i Religii im.  Heweliusza. Film w wersji DVD można zamówić przez internet (cena 25 do 30 zł).

Zobacz też:

• film „Wygnani. Inteligencji dziękujemy”
• wywiad z prof. Michaelem Behe na temat nieredukowalnej złożoności

Jedna z czaszek odkrytych w İkiztepe

Co jakiś czas pojawiają się tu i ówdzie informacje o dowodach na zadziwiające umiejętności starożytnych, które nawet dziś uznawane są za wysokie osiągnięcia cywilizacyjne. Na przykład znajdowane starożytne czaszki i kości niejednokrotnie sugerowały, że w starożytności przeprowadzano skomplikowane operacje chirurgiczne, łącznie z otwieraniem ludzkiej czaszki i majstrowaniem w mózgu.

Właśnie ostatnio archeolodzy znaleźli nowe, silne dowody na to, że już w epoce brązu ówcześni „neurochirurdzy” przeprowadzali zaskakująco precyzyjne trepanacje czaszek, które większość pacjentów mogła przeżyć. Odkrycia te pochodzą z terenów Turcji oraz z kultury Harappa w dolinie Indusu. Prawdopodobnie można je datować na pierwsze wieki po Potopie.

O odkryciu w północnej Turcji doniósł magazyn Discover. Podczas wykopalisk na stanowisku z epoki brązu w İkiztepe nad Morzem Czarnym archeolog Önder Bilgi z Uniwersytetu w Stambule znalazł kilkanaście czaszek z regularnymi nacięciami, w tym pięć, które miały czyste, prostokątne otwory świadczące o dokonaniu na nich trepanacji lub innych podstawowych operacji mózgu. Taka procedura mogła być wykonana w leczeniu krwotoków, raka mózgu, urazu głowy lub choroby psychicznej.

Obsydianowe skalpele

Otwory w czaszkach nabierają ciekawego znaczenia w kontekście innego znaleziska z İkiztepe. W sierpniu ubiegłego roku ten sam archeolog odkrył w tej niedużej starożytnej osadzie dwa ostre nożyki wykonane z obsydianu, czyli szkliwa wulkanicznego. Ostrza są obustronne, mają po ok. 4 cm długości i są bardzo ostre. Nawet dziś mogłyby być użyte do cięcia. Materiał musiał pochodzić z importu, gdyż nie występuje w tamtym rejonie.

Według odkrywcy, te tnące ostrza były wykorzystywane podczas operacji. Znaleziono je tuż obok okrągłej glinianej platformy, która według niego mogła służyć celom religijnym (tak zawsze mówią archeolodzy, gdy nie wiedzą jakie znaczenie ma znalezisko). Niedaleko znajdował się cmentarz, na którym odsłonięto 700 czaszek, z których 14 nosiły ślady cięcia. W tamtej epoce obsydianowe ostrza były jedynymi, a przynajmniej najlepszymi, narzędziami umożliwiającymi rozcięcie kości czaszek. Zresztą współczesne metalowe narzędzia chirurgiczne czasami nawet ustępują ostrością krawędziom obsydianu.

Inne czaszki z płn. Turcji

Önder Bilgi uważa, że operacje przeprowadzane w İkiztepe były udane i pacjenci przeżywali co najmniej dwa lub trzy lata. Świadczy o tym fakt, że czaszki noszą ślady zabliźniania się ran, organizm próbował zregenerować tę część głowy i zamknąć nienaturalny otwór.

Odkrycia z północnej Turcji nie są jedynym dowodem tak wysokich umiejętności chirurgów epoki brązu. Latem ubiegłego roku antropolog biologiczny Handan Üstündag z Uniwersytetu Anatolijskiego odkrył w Kultepe Höyük w centralnej Turcji szczątki człowieka – kupca asyryjskiego – sprzed 4000 lat, którego czaszka również nosiła ślady udanej trepanacji (otwór 4 x 6 cm) i zabliźnienia się otworu.

Sądząc na podstawie częstotliwości śladów uzdrowienia kości czaszki, antropolog Yilmaz Erdal z Uniwersytetu Hacettepe w Turcji zaproponował ostatnio, że około połowa wszystkich pacjentów z epoki brązu poddanych trepanacji – oraz 60% tych z terenu Turcji – przeżywała operację.

Tymczasem, niemal jednocześnie pojawiła się informacja – którą podał indyjski dziennik The Hindu – o przedstawieniu dowodu na podobne operacje czaszek w kulturze Harappa w Indiach. Harappa to osada w dolinie Indusu powiązana z Mohendżo-Daro w obrębie jednej z najstarszych cywilizacji, współczesnej Sumerom i wczesnemu Egiptowi. Kultura kwitła w epoce brązu, ponad 4 tysiące lat temu, więc tuż po Potopie.

Czaszka H-796/B z Harappy: a) widok na czaszkę z otworem, b) widoczne pęknięcie kości potylicy po uderzeniu, które mogło być przyczyną operacji c) zbliżenie otworu, d) dla porównania kobieca czaszka z Burzahom w Kaszmirze z wieloma podobnymi otworami po trepanacji (fot. Current Science).

Dowody na chirurgiczne operacje w Harappie przedstawili archeolodzy z Anthropological Survey of India (ASI). Chodzi o czaszkę znalezioną w latach 30-tych na „cmentarzu H” w Harappie, a przechowywaną w Kalkucie. Na cmentarzu tym odkryto również surową ceramikę czerwoną, nietypową dla tej kultury.

Okrągłe ślady operacji chirurgicznej znaleziono na męskim czerepie i odrzucono pierwszą teorię, że miały one charakter rytualny. Jak twierdzą antropolodzy A.R. Sankhyan i G.R. Schug, czaszka miała na sobie ślady załamania, które powstało na skutek uderzenia ciężkim przedmiotem. Trepanacja była konieczna, aby usunąć odłamki kości i być może także i skrzepu, jaki powstał w tej części mózgu.

Analiza lekarska wykazała, że pacjent przeżył operację i żył po niej jeszcze przez jakiś czas. Technika jaką dokonano trepanacji jest uderzająco podobna do stosowanej przez inne kultury, na przykład w Egipcie i w Jerychu. Być może świadczy o tym, że te wczesne kultury nie żyły w izolacji, ale kontaktowały się i wymieniały doświadczenia – sugerują uczeni.

Według uczonych, ta część heliosfery, czyli wielkiego „kokonu”, w którym znajduje się nasz system planetarny, skutecznie chroni go – a przede wszystkim naszą Ziemię i życie na niej – przed szkodliwym promieniowaniem kosmicznym.

Sondy Voyager 1 i 2 wyruszyły na misję 34 lata temu i są najbardziej oddalonymi od Ziemi obiektami stworzonymi przez człowieka. Obecnie podróżują z prędkością 38 tys. mil na godzinę w przejściu granicznym między naszym systemem a przestrzenią międzygwiezdną.

Teraz sondy przesłały informacje, które zaskoczyły naukowców – na końcach naszego Układu Słonecznego są bąbelki. Według stworzonych modeli komputerowych, pęcherzyki mają około 100 mln mil szerokości, więc jednej sondzie zajęłoby tygodnie, aby przebyć jeden pęcherzyk.

Voyager 1

- Pole magnetyczne Słońca rozciąga się aż do skraju Układu Słonecznego – powiedział naukowiec NASA Merav Opher. – Ponieważ Słońce obraca się, jego pole magnetyczne jest poskręcane i pomarszczone, trochę jak spódnica baletnicy. Tam, gdzie teraz są Voyagery znajdują się falbanki spódnicy – wyjaśnił.

- Nigdy nie spodziewaliśmy się, że znajdziemy taką pianę na skraju systemu słonecznego, ale tak jest – dodał Jim Drake z Uniwersytetu Maryland.

Opher twierdzi, że „magnetyczne bąbelki wydają się być naszą pierwszą linią obrony przed promieniowaniem kosmicznym”.

To kolejny dowód na to, że nasz zadziwiający Układ Słoneczny został tak zaprojektowany, aby na Ziemi bezpiecznie mogło istnieć życie.

• O odkryciach w heliosferze pisałem również tutaj. Zapraszam do przeczytania wcześniejszych artykułów na temat Układu Słonecznego.

Obecne położenie Voyagerów na tle schematu heliosfery

Źródło: Onet

Babiloński tekst gramatyczny ze zbiorów Uniwersytetu w Chicago.

Aż 90 długich lat zajęło uczonym z Uniwersytetu w Chicago utworzenie pełnego słownika języka akadyjskiego, czyli mowy, którą posługiwali się Babilończycy i Asyryjczycy – informuje Chicago Sun-Times.

Po wielkich odkryciach archeologicznych w Mezopotamii w XIX wieku oraz bardzo intensywnych wykopaliskach w pierwszych dekadach XX stulecia, nastąpiła potrzeba usystematyzowania wiedzy o języku, w którym spisano większość z tysięcy odkrytych tam tabliczek z pismem klinowym.

Tego ambitnego zadania podjęli się w roku 1921 uczeni z Instytutu Orientalnego Uniwersytetu w Chicago. Wtedy właśnie, dwa lata po zorganizowaniu Instytutu, rozpoczęto prace nad Chicagowskim Słownikiem Asyryjskim (Chicago Assyrian Dictionary, CAD).

Inicjatorem projektu był wybitny amerykański archeolog, historyk i egiptolog James Henry Breasted (1865-1935), założyciel Instytutu. Breasted zainteresował się tym jednym z najstarszych języków, ponieważ chciał „odzyskać utraconą historię początków człowieka”.

Celem przedsięwzięcia było stworzenie kompletnego słownika akadyjskiego uwzględniającego jego wszystkie dialekty, np. asyryjski i babiloński. Przypomnijmy, że ten semicki język był znany nie tylko w Mezopotamii, ale również spełniał na Bliskim Wschodzie rolę języka międzynarodowego, wykorzystywano go między innymi w korespondencji dyplomatycznej (akadyjskie tabliczki znaleziono min. w egipskim Tell el-Amarna).

James Breasted

Początkowo James Breasted planował wydanie sześciu tomów i przewidywał, że prace nad słownikiem potrwają około ośmiu-dziesięciu lat. Jednak twórcy projektu, którzy wzorowali się na Oxfordzkim Słowniku Angielskim i na Berlińskim Słowniku Egipskim, postanowili – poza zwykłym podstawieniem odpowiednika wyrazów akadyjskich – podać ich encyklopedyczne definicje oraz pokazać, jak słowa były używane w różnych kontekstach, a przez to oddać ewolucję tego języka przez stulecia.

W związku z takim ogromem pracy przygotowania rzecz jasna przedłużyły się i Breasted nie doczekał nawet pierwszego gotowego tomu. Wyszedł on drukiem w roku 1956, a był to wszak dopiero początek.

W sumie do dnia dzisiejszego ukazało się w 26 tomów Chicagowskiego Słownika Asyryjskiego (21 woluminów), zawierających 28 tysięcy haseł. Nad słownikiem w ciągu tych lat pracowało około 85 zatrudnionych badaczy, którzy zapisali miliony kart zapełniając pięć pomieszczeń biurowych Instytutu Orientalnego. Po 90-ciu latach, prace zostały ukończone.

Do szczęśliwego zakończenia doprowadziła dzieło asyriolog Martha Roth, która przewodzi zespołowi od 1996 roku. Jej głównym celem od tamtego czasu było właśnie zakończenie prac nad słownikiem. Zresztą Roth sama uczestniczyła w pracach zespołu od końca lat 70-tych, a wcześniej podczas studiów pomagała w Pensylwanii nad słownikiem sumeryjskim.

Chociaż od początku projekt opierał się na żmudnej, mrówczej pracy zespołu, to już od lat 60-tych wspierały go komputery IBM. I choć przyśpieszyło to zapewne ich analizę, to olbrzymią ilość czasu zajęło samo wprowadzenie powstałych wcześniej materiałów do pamięci komputerów. Niemniej, jak zapewnia Roth, teraz dane te są przynajmniej bezpieczne. Co ciekawe, zaproszenie na konferencję (6.06.2011) poświęconą ukończeniu słownika ukazało się – znak czasów – na Facebooku.

Martha Roth i jej słownik

Chicagowski Słownik Asyryjski dołącza do podobnych mu dzieł – Berlińskiego Słownika Egipskiego (1926–1961) oraz nieukończonych Chicagowskiego Słownika Hetyckiego, Pensylwańskiego Słownika Sumeryjskiego i Wszechstronnego Leksykonu Aramejskiego.

Warto pamiętać, że w muzeach na całym świecie zgromadzono setki tysięcy tabliczek zapisanych pismem klinowym, które jeszcze nie zostały odczytane i przetłumaczone. Chicagowski słownik języka akadyjskiego niewątpliwie pomoże uczonym kontynuować poznawanie tych cennych dokumentów z czasów biblijnych.

Zobacz też:

• Co historia mówi o czasach patriarchów?